۲-۳-۲-۲-منابع ناملموس

 

منابع ناملموس به طور فزاینده‌ای به عنوان ریشه اصلی و نهایی موفقیت سازمان مطرح می‌شوند و به طور گسترده‌ای به عنوان عامل خلق ارزش به حساب می‌آیند. منابع ناملموس را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد : مهارت‌ها و دارایی‌های ناملموس. اساساً دارایی‌های ناملموس نسبتاً دارای توانایی نامحدودی در ایجاد مزیت رقابتی هستند و شرکت‌ها می‌توانند با بهره گرفتن از این منابع در داخل، اجاره دادن آن‌ ها و یا فروش آن‌ ها از آن بهره‌برداری نمایند (فاهی و اسمیت^[۴۲]، ۱۹۹۹).

 

مهارت‌های فردی لزوماًً توسط شرکت از طریق قراردادها، توافق‌ها، غیرقابل تقلید کردن و غیرقابل جایگزین کردن کسب نمی‌شوند. بلکه همان طور که قبلاً اشاره شد ممکن است توسط رقبا اجاره شوند. تکثیر منابع ناملموس برای رقبا نسبتاً مشکل است. پیچیدگی ذاتی و خاص بودن چنین دارایی‌هایی مانع از تقلید و جایگزین کردن آن‌ ها در کوتاه‌مدت می‌شود، در این پژوهش منابع ناملموس تحت عنوان منابع تجربی مطرح می‌گردد.

 

-منابع تجربی

 

در این پژوهش منابع انسانی و استراتژی و رویه‌های سازمانی به عنوان منابع تجربی در نظر گرفته شده‌اند.

 

بیشتر نوشته ها در زمینه مدیریت منابع راهبردی بر ساختار و رویه‌های سازمانی به عنوان منشأ تولید مزیت رقابتی تمرکز کرده‌اند، بدین معنا که خود هرگز مزیت رقابتی نبوده‌اند بلکه زمینه‌ساز ایجاد آن شده‌اند (اسچولر و مک میلان^[۴۳]، ۱۹۸۴).

 

فرض بر این است که سازمان‌هایی که بهترین رویه‌ها را دارند، یعنی بهترین ساختار و سیستم گردش کار، بهترین برنامه آموزشی و ارتقاء، بهترین نظام پاداش و غیره، نسبت به سایر سازمان‌هایی که در به‌کارگیری این رویه‌ها ناموفق هستند، از مزیت رقابتی برخوردارند. مطالعات تجربی نیز بر اینکه رویه‌ها و ساختار برای سازمان ارزش ایجاد می‌کنند، دلالت دارند.

 

اهمیت و جایگاه منحصربه‌فرد نیروی انسانی در موقعیت رقابتی سازمان‌ها، هر سازمانی را بر آن می‌دارد که در مقوله مزیت رقابتی به نیروی انسانی به عنوان باارزش‌ترین منبع نگاه کند. شواهد این امر در نیاز به تغییر و تحول سازمان‌ها و نقش نیروی انسانی برای توانمندسازی سازمان با هدف سازگاری بیشتر با الزامات جدید محیطی، به دلایل زیر است (مهری، ۱۳۸۰: ۳۳):

 

اول: فشارهایی که از ناحیه رقابت جهانی بر سازمان‌ها وارد می‌شود، آن‌ ها را وادار به تغییر و دگرگونی نظام‌یافته و مستمر می‌کند. ضمن اینکه الزامات وارده از طرف فناوری‌های جدید و نیز تغییر ذهنیت و علایق مشتریان همگی ‌به این معنا است که دیگر روش‌های موفق دیروز نمی‌توانند تضمین‌کننده موفقیت فردا باشند.

 

دوم: مشتریان دامنه توقعات خود را ‌در مورد کیفیت، قیمت، خدمات و ‌پاسخ‌گویی‌، وسیع‌تر کرده‌اند و تجربه نشان می‌دهد که اگر سازمان از عهده برآوردن این انتظارات برنیاید مشتریان به سمت سازمان‌های رقیب خواهند رفت.

 

سوم: با توجه به اینکه سازمان‌ها به عنوان بنگاه‌های اقتصادی همواره دو هدف بقا و کسب سود را تعقیب می‌کنند، لزوماًً می‌بایست به نحوی عمل کنند که ضمن تداوم حیات از حیث اقتصادی نیز سودآور باقی بمانند و این مستلزم اثربخشی و کارایی در سازمان است.

 

چهارم: نیروی انسانی معاصر نسبت به گذشته تفاوت‌های زیادی ‌کرده‌است. از یک سو نیروی کار جدید ظرفیت و استعداد فوق‌العاده‌ای برای رشد و توسعه دارد و از سوی دیگر نیز به اعتمادآفرینی بیشتر از سوی سازمان نیاز دارد. در این راستا اگر از مدیران سازمان‌های امروز پرسیده شود از کارکنان خود چه توقعی دارید همه آن‌ ها تقریباً جوابی ‌به این مضمون می‌دهند که: ما افرادی لازم داریم که مشکل‌گشا و مبتکر باشند و به نحوی رفتار کنند که انگار صاحب سازمان هستند؛ حال اگر از افراد پرسیده شود شما از سازمان چه انتظاری دارید جواب می‌دهند ما صداقت و محیطی که مستلزم کسب مهارت‌های جدید برای ما باشد لازم داریم و این‌ها بیانگر این است که سازوکار جدیدی در مدیریت منابع انسانی سازمان‌ها در محیط‌های فرا رقابتی امروز لازم است (بلانچارد^[۴۴]، ۱۳۷۹ : ۳۹).

 

سازوکاری که بتواند از توانایی‌های نیروی انسانی جهت ایجاد مزیت رقابتی پایدار بهره‌برداری مناسب کنند. دانایی، مهارت، تجربه و انگیزه افراد سازمانی در کنار مسئولیت‌پذیری و مشارکت‌جویی آنان است که می‌تواند مزیت رقابتی پایدار را برای سازمان ایجاد کند، مشروط به اینکه محیط مناسب و سازوکار موفقیت در سازمان وجود داشته باشد. ‌بنابرین‏ مدیران باید از نقش اهمیت نیروی انسانی در خلق وضعیت رقابتی پایدار غافل نباشند و با بهره گرفتن از مدیریت نوین قابلیت‌های مزیت رقابتی، نیروی انسانی را شناخته و به صورت نظام‌یافته و در محیطی انگیزشی جهت خلق موقعیت رقابتی به کار گیرد (مهری، ۱۳۸۰ : ۳۳).

 

بسیاری از مطالعات نظری در هماهنگ ساختن منابع انسانی با راهبردهای سازمانی بر مدیران ارشد تمرکز کرده و کارکنان سطوح پائین تر را نادیده گرفته‌اند. فرض اصلی در این تحقیقات این است که مهارت‌های نیروی کار در همه سازمان‌ها به طور معمول وجود دارد ولی افراد مدیر با مهارت بالا یا گروه‌های مدیریت ارشد کمیاب‌تر هستند، این بدین معنی است که سازمانی که مدیرعامل یا رئیس مناسبی دارد از یک منبع رقابتی پایدار برخوردار است. هرچند این افراد تا حدودی ارزشمند هستند، اما اگر بازار کار به طور کلی کارآمد باشد، آن‌ ها احتمالاً منبع قابلیت‌های محوری پایدار نخواهند بود.

 

۲-۳-۳- قابلیت سازمانی

 

۲-۳-۳-۱-تعریف قابلیت

 

با بررسی ادبیات موضوع مربوط به شایستگی‌ها و بررسی تعاریفی که ‌در مورد شایستگی ارائه شده است، اولین چیزی که به خوبی مشخص می‌شود فقدان تعریف واحد و اصطلاح شناسی مشخص و معین ‌در مورد شایستگی و معنا و مفهوم آن است. شایستگی (صلاحیت) در لغت به عنوان درخور، سزاوار، کفایت کننده، قابل پذیرش، توانا و دارنده آمادگی کافی برای وارد شدن به حرفه خاص مطرح شده است و ارتباط مستقیمی با داشتن گواهی در آن حرفه دارد (صافی، ۱۳۷۶: ۵۵).

 

فرهنگ آکسفورد (۲۰۰۳) شایستگی را به عنوان «قدرت، توانایی و ظرفیت انجام دادن یک وظیفه» تعریف می‌کند.

 

سینگلا و همکاران^[۴۵] (۲۰۰۵) شایستگی را به عنوان «توانایی یک دانشجو/کارگر در قادر ساختن او برای انجام وظایف به طور کامل، یافتن راه ‌حل ‌ها و تشخیص آن‌ ها در موقعیت‌های کاری» در نظر می‌گیرند. هانستین^[۴۶] (۲۰۰۰) بیان می‌کند شایستگی عموماً به عنوان مجموعه رفتارها یا فعالیت‌های مرتبط، انواع دانش، مهارت‌ها و انگیزه‌هاست که پیش‌نیازهای رفتاری، فنی و انگیزشی برای عملکرد موفقیت‌آمیز در یک نقش یا شغل مشخص است. وقتی ما درباره شایستگی فکر می‌کنیم آنچه که معمولاً به ذهن می‌آید، دانش، مهارت‌ها و توانایی‌هاست. شایستگی توسط بسیاری از مردم به عنوان خصوصیات فردی تعریف می‌شوند، برخی بر قابل آموزش بودن آن تأکید دارند، دیگران اعتقاد دارند که برخی از شایستگی‌ها تا اندازه‌ای غیراکتسابی (ذاتی) است (کوپر و پالت^[۴۷]، ۲۰۰۵).

 

۳- توانایی در برقراری روابط بین فردی

 

۴- هدفدار شدن

 

۵- وحدت و یکپارچگی خویش

 

۶-رشد هویت در خود (هویت یابی)

 

۷- رسیدن به استقلال و خودکفایی

 

‌بنابرین‏ بی‌جهت نیست که آنفلونزا به طور پیوسته در بین جمعیت دانشجویان گزارش می‌شود. یا اینکه خودکشی به ‌عنوان دومین علت مرگ و میر در بین دانشجویان قلمداد می‌گردد، زیرا که سیستم ایمنی بدن آنان در برابر چنین تغییراتی تحلیل می‌رود.

 

ازدحام و شلوغی

 

ازدحام در زندگی روزمره به گونه مختلف مورد بررسی است. ایستادن در صف‌های طولانی به مدتهای زیاد، سوار بر اتوبوس شدن که جای نفس کشیدن درآن نیست، سکونت در اتاقهای خوابگاهی که به جای ۲ نفر، ۶ نفر را در هر اتاق جای داده‌اند، شرکت درکلاسی که تا درب کلاس صندلی چیده‌اند و… از جمله شلوغیهایی است که افراد با آ ن دست به گریبان هستند. نخستین تحقیقات در زمینه تأثیر ازدحام بر زندگی حیوانات انجام شده است. آزمایش کلهون(۱۹۷۱) با موشها پیشاهنگ تحقیقات بعدی بود. وی برای موشها مقدار زیادی آب و غذا فراهم کرده بود، اما محیط با ‌موش‌هایی مانند خودشان شلوغ شده بود. نتایج نشان داد که پرخاشگری، خوردن همنوع و بیماری‌های جسمانی افزایش یافت.(برج واندر^[۶۴]،۱۹۸۰). پژوهش‌هایی که درباره خوابگاه های دانشجویی انجام گرفته نشان می‌دهد که تعداد بیش از حد دانشجویان در اتاقهای دانشجویی باعث ایجاد ارتباطات و ار‌زشیابی‌های منفی از یکدیگر می‌شود. بررسیهایی نیز درباره جمعیت دانش‌آموزان انجام شده است. مک کین و همکارانش (۱۹۸۵‏) دو مدرسه یکسان را مطالعه کردند. یکی از این مدارس ۴۳% از میزان ثبت نام خود کاست. حال آنکه مدرسه دیگر چین نکرد. دانش‌آموزان مدرسه‌ای که تراکم اجتماعی آن کاهش یافته بود نگرش مثبت‌تری درباره محیط آموزشی پیداکردند و غیبت از مدرسه به طور بالقوه کاهش یافت. خلاصه اینکه تراکم و بویژه تراکم اجتماعی‌حالتی منفی پدید می‌آورد که برکارکردهای مختلف روانی و جسمانی افراد مؤثر است.

 

امتحانات

 

یکی از منابع مهم استرس در بین دانشجویان دانشگاه امتحانات است. با وجود اینکه چنین امری محتمل است که دانشجویی عدم موفقیت‌های خود را در یادگیری و انجام تکالیف در طول دوره تحصیلی پنهان نماید لکن شکست در امتحان با هر عذر و بهانه‌ای هم که همراه باشد، باز هم برای خانواده و دوستان و ‌همکلاسی‌ها مشخص و آشکار می‌گردد. اصولاً هر نوع آزمون با محدودیت زمانی سطوحی از اضطراب را برمی‌انگیزاند که با این حال امتحانات از این قاعده مستثنی نیستند. همچنان که روزها در پرتوی امتحانات به سرعت سپری می‌شوند،کاملاً طبیعی است که دانشجویان از مشکلات خواب، اضطراب و اشتها، گله و شکایت داشته باشند. چنین علایمی حتی درباره ‏دانشجویان زرنگ و باهوش که از لحاظ روانی دچار مشکلاتی نیز نیستند صادق است و بهتر است که این ها را ترسها و اضطرابهای مختص امتحان نامید. مکانیک^[۶۵] ( ۱۹۸۷‏) طی پژوهشی چگونگی ظهور علایم روانی را در طی هفته آخر پیش از امتحانات نهائی چنین شرح داد. برخی دانشجویان از دردهای شکمی، تنگی نفس و ‌جوش‌های صورت سخن راندند و تعداد اندکی از آنان نیز عنوان ‌داشتند که به علت خستگی مفرط روانی و جسمانی بیمار شده‌اند، معدودی نیز دچار اسهال شدن در صبح روز امتحان را گزارش دادند. یکی از آنان تجربه خود را چنین بازگو کرد : “من واقعا هراسان بودم، تاکنون در زندگیم چنین هراسناک نبوده‌ام. واقعاً چکار خواهم کرد. آیا قادرم از عهده امتحان برآیم. احساس می‌کردم دارم از هم می‌پاشم”. همین دانشجو پس از پایان امتحان چنین گفت: “امتحان دادن به اندازه پیش‌بینی کردن آن ، اضطراب زا نیست”. در طول دوره امتحانات رفتارهایی ممکن است مشاهده شود که به برخی از آن ها اشاره می‌کنیم ؛

 

• • چنانچه دانشجو در جلسه امتحان فکرکند که خوب دارد پیش می‌رود با اطمینان بیشتری به پرسشها پاسخ خواهد داد.

 

• • چنانچه فکر کندکه دارد امتحان را خراب می‌کند در پاسخدهی به پرسش‌های باقی مانده نیز دچار مشکل خواهد شد.

 

• • پس از پایان جلسه امتحان، چنانچه دانشجو احساس کندکه خوب به پرسشها جواب داده است به گپ ‌و گفتگو با دانشجویان دیگر پبرامون سؤالات امتحانی می‌پردازد.

 

• • هرگاه دانشجو متوجه شود که پاسخهای وی به سؤالات، مطابق با پاسخهای همکلاسیهایش نیست دچار اضطراب بیشتری می‌شوند.

 

• • آنانی که از عملکرد خود رضایت دارند ممکن است حالتی از سرخوشی نشان دهند.

 

• • چنانچه دانشجو متوجه شودکه اشتباهی در متن پاسخ‌ها مرتکب شده است اضطراب پس از امتحان وی افزایش می‌یابد.

 

• • دانشجوی که متقاعد می‌شود که امتحان خود را خراب ‌کرده‌است، با واکنش‌های شکست پیش‌بینی شده سازگاری می‌یابد.

 

• دانشجو ممکن است در طی ‌پاسخ‌گویی‌ به سؤالها، علایم و نشانه هایی غیرکلامی استاد خود را به غلط برداشت نماید.

مکانیک (۱۹۷۸) همچنین از حالت‌های هیجانی دانشجویانی که در انتظار نتایج امتحانات نوشتنی و انشائی هستند سخن به میان می‌آورد. در بررسی وی بیشتر دانشجویان اضطرابهای پیشینه‌ای را تجربه کردند و حالی که نتایج اعلام شده بود، با این همه تعداد معدودی از آنان خبر قبولی خود را باور نداشتند. به هر حال چنین اضطراب پس مانده‌ای کاملاً عمومیت دارد، بویژه هنگامی که پیامد قابل پذیرش و خوشایندی به دنبال یک دوره اضطراب شدید بیاید. د‏ر پایان پرسشی که به ذهن خطور می‌کند این است که آیا اشکال سنتی امتحان، توانایی یا عملکرد تحصیلی دانشجو را به طور واقعی ارزیابی می‌کند؟ اگر چنین نیست شاید زمان آن رسیده باشد که انواعی از روش‌ها را برای سنجش عملکرد افراد به کار گیرند تا چنانچه فردی ‌در زمینه خاصی قادر به ظاهر کردن مهارت‌ها و دانش خود نبود در زمینه‌های دیگری نشان دهد. پاسخ این پرسش را به پژوهش‌های آتی و تهیه‌کنندگان آزمونها واگذار می‌کنیم.

 

نمرات

 

کیفیت گزارشگری مالی یک کالای باارزش است. صرف‌نظر از این الزام قانونی وجود دارد یا خیر، یک حسابرسی که بر کیفیت گزارشگری مالی می‌افزاید باارزش بوده و از بُعد هزینه یک حسابرسی خوب، اثربخش است، زیرا هزینه سرمایه را کاهش داده و ثروت سهام‌داران و اعتبار مدیریت را در دیده سرمایه‌گذاران افزایش می‌دهد. ‌بنابرین‏ شرکت‌ها باید سعی کنند کیفیت گزارشگری مالی را افزایش دهند تا جایی که هزینه نهایی بهبود کیفیت برابر منافع نهایی آن در قالب افزایش ثروت سهام‌داران شود. ازاین‌رو هزینه حسابرسی باید افزایش یابد و مدیریت ارشد شرکت و اعضای هیئت‌مدیره نیز باید ‌در مورد عملکرد حسابرسان داخلی شرکت بیشتر بدانند تا دین وسیله کیفیت گزارشگری مالی افزایش یابد. در صورت افزایش کیفیت گزارشگری مالی، بازار آن را بی‌مزد نمی‌گذارد و هزینه سرمایه را کاهش می‌دهد(کوهن، ۲۰۰۲).

 

کیفیت گزارشگری مالی علاوه بر کیفیت حسابرسی و استانداردهای حسابرسی به عوامل دیگری بستگی دارد. استانداردهای حسابداری و حسابرسی منتشره از دور زیبا به نظر می‌رسند، ولی هر فردی که صورت‌های مالی شرکت‌هایی که محافظه‌کارانه عمل نمی‌کنند را تهیه و به طور دقیق حسابرسی، بررسی و تجزیه و تحلیل کند، ‌به این نتیجه می‌رسد که حسابداری واقعاً یک پدیده بی‌قاعده است. وضعیت واقعی شرکت ‌به این بستگی دارد که شرکت‌ها و حسابداران آن ها استانداردهای حسابداری و حسابرسی را چگونه تفسیر کرده و به کار گیرند. به طور خلاصه کیفیت گزارشگری مالی محصول مشترکی از حداقل چهار عامل زیر می‌باشد:

 

1. 1. نگرش و انگیزه های مدیریت؛

 

1. 1. کیفیت حسابرسی؛

 

1. 1. تخصص اعضای کمیته حسابرسی؛

 

1. استانداردهای حسابداری.

این چهار عامل هر یک به عنوان حلقه اتصال از یک رشته کامل به‌حساب می‌آید و هر یک از این حلقه‌ها که به خوبی عمل نکند، عملکرد رشته را مختل می‌سازد (ثقفی و ابراهیمی، ۱۳۸۸، ۳۶). در این مطالعه، برای اندازه‌گیری کیفیت اطلاعات حسابداری شرکت از معیار کیفیت اقلام استفاده می‌شود. در ادامه مفاهیم مربوط به اقلام تعهدی^[۱۳] تشریح می‌شود.

 

۲-۸- اقلام تعهدی

 

همان گونه که هیئت استانداردهای حسابداری مالی در استاندارد حسابداری شماره ۹۵ بیان می‌دارد جریان‌های نقدی ناشی از فعالیت‌های عملیاتی عموماً شامل آثار نقدی معاملات و سایر رویدادهایی است که تعیین‌کننده سود خالص می‌باشد. با توجه به تعریف فوق چنین استنباط می‌شود که اقلام تعهدی تفاوت بین سود خالص و جریان نقدی عملیاتی است. ازاین‌رو تفکیک سود حسابداری به اجزای نقدی و تعهدی و تأثیر این اجزا بر پیش‌بینی جریان‌های نقدی آتی برای سرمایه‌گذاران حائز اهمیت است(ثقفی و هاشمی، ۱۳۸۳). بر اساس مطالعات واکنش سرمایه‌گذاران به اقلام تعهدی و داده های جریان‌های نقدی نسبت به تحلیلگران که فقط از اقلام تعهدی در تصمیم‌گیری‌های خود استفاده می‌کنند، بیشتر است. همچنین واکنش تحلیلگران مالی به اقلام تعهدی و جریان‌های نقدی به دلیل این که اطلاعات فوق نشان‌دهنده توان عملیاتی واحد تجاری بوده و به لحاظ پیش‌بینی پذیری سود و بازده سهام اطلاعات مفیدی ارائه می‌کنند، دقیق تر از واکنش سرمایه‌گذاران است. این دقت نظر تحلیلگران باعث می‌شود که تحلیلگران فوق علاوه بر تحلیل تأثیر اقلام تعهدی و جریان‌های نقدی بر بازده سهام به تحلیل تأثیر اقلام تعهدی و جریان‌های نقدی بر بازده غیرعادی سهام نیز مبادرت نمایند(هریش لیفر و همکاران^[۱۴]، ۲۰۰۹).

 

۲-۸-۱- اجزای اقلام تعهدی

 

اقلام تعهدی را می‌توان به اجزای اختیاری و غیر اختیاری تفکیک نمود:

 

ب) اقلام تعهدی غیر اختیاری: آن دسته از اقلام تعهدی هستند که در محیط عملیاتی یک شرکت خاص وجود دارند و مدیریت معمولاً قادر به تغییر و دست‌کاری آن‌ ها نیست. به عبارت دیگر، این دسته از اقلام تعهدی بر اثر انجام مبادلات واحد تجاری ایجادشده‌اند. از جمله اقلام تعهدی غیر اختیاری می‌توان به تغییرات در حساب‌های دریافتنی، تغییرات در حساب‌های پرداختنی و تغییرات در موجودی کالا اشاره نمود.

 

اقلام تعهدی غیر اختیاری بر مبنای استانداردهای حسابداری شناسایی می‌شوند. در نتیجه، این اقلام به طور نسبی از دست‌کاری شدن توسط مدیریت در امان می‌باشند. لکن، اقلام تعهدی اختیاری می‌توانند نتیجه رفتار فرصت‌طلبانه مدیریت باشند(عرب مازار یزدی و طالبیان، ۱۳۸۷).

 

ب) اقلام تعهدی اختیاری: آن دسته از اقلام تعهدی هستند که در ارتباط با تصمیمات مدیریت واحد تجاری قابل تغییر است، یعنی تحت تأثیر رویه و خط مشی‌های انتخابی شرکت قرار دارد. هر چه مدیریت اختیار عمل بیشتری برای دست‌کاری اقلام تعهدی داشته باشد، امکان بهره‌گیری از آن‌ ها برای متأثر کردن سود افزایش می‌یابد. هزینه استهلاک، درآمد حاصل از سرمایه‌گذاری‌ها، سود و زیان ناشی از فروش دارایی‌های ثابت و استهلاک صرف یا کسر اوراق قرضه نمونه هایی از اقلام تعهدی اختیاری می‌باشد (عرب مازار یزدی و طالبیان، ۱۳۸۷).

 

اقلام تعهدی متشکل از دو جزء اختیاری و غیر اختیاری است و تنها جزء اختیاری آن در معرض دست‌کاری و مدیریت سود قرار دارد، ازاین‌رو بررسی تأثیر این اقلام بر بازده سهام شرکت بینشی مناسب جهت اتخاذ تصمیمات اقتصادی به سرمایه‌گذاران ارائه می‌دهد (هاشمی و همکاران، ۱۳۸۹).

 

۲-۸-۲- نقش و اهمیت اقلام تعهدی

 

یکی از نقش‌های بااهمیت اقلام تعهدی، انتقال یا تعدیل شناسایی جریانات نقدی در طول زمان می‌باشد. به طوری که اعداد تعدیل‌شده (سود) بهتر عملکرد شرکت را ارزیابی نماید (مظلوم اردکانی، ۱۳۹۲، ۴۶).

 

اقلام تعهدی اغلب بر اساس مفروضات و برآوردها می‌باشند که اگر اشتباه باشند بایستی در سود و اقلام تعهدی آتی تصحیح گردند. ‌بنابرین‏، کیفیت اقلام تعهدی و کیفیت سود در هنگام مواجه با خطای برآورد کاهش می‌یابد.

 

حسابداری تعهدی دربرگیرنده مبادلات بین ویژگی مربوط بودن و قابلیت اعتماد است. در حالی که اطلاعات بر پایه تعهدی، درباره سود مورد انتظار آینده و تعهدات مربوط به آن‌هاست تا به استفاده‌کننده اطلاعات مربوط داده شود. در همان زمان این اطلاعات نسبت به وجه نقدی که دریافت و پرداخت شده است قابلیت اعتماد کمتری دارد.

 

برخی از محققان معتقدند اقلام تعهدی به عنوان تفاوت میان سود خالص و جریان نقدی حاصل از فعالیت‌های عملیاتی تعریف می‌شود (بر طبق این تعریف در کیفیت سود بالاتر اقلام تعهدی کمتری وجود دارد) و می‌توان بیان داشت یکی از تعدیلات حسابداری که باعث تفاوت میان سود خالص و جریانات نقدی می‌شود از حسابداری تعهدی ناشی می‌شود (کردستانی و مدافعی، ۱۳۹۱، ۹۱۷).

 

۲-۸-۳- کیفیت اقلام تعهدی

 

زمانی که از داده ­های ترکیبی استفاده می_­­شود، به منظور تخمین مدل رگرسیون، از یکی از روش‌های مدل داده ­های تلفیقی و یا مدل داده ­های تابلویی (اثرات ثابت یا اثرات تصادفی) باید استفاده کرد. برای تشخیص روش تخمین مناسب باید آزمون­های مختلفی انجام داد. بدین ترتیب، که ابتدا برای گزینش بین مدل داده ­های تلفیقی و اثرات ثابت از آزمون چاو استفاده می‌شود. اگر P-Value به دست آمده کمتر از ۰۵/۰ باشد، اثر ثابت انتخاب می‌شود. همچنین، جهت گزینش بین اثرات ثابت و اثرات تصادفی، از آزمون هاسمن استفاده می‌شود. اگرP-Value به­دست آمده کمتر از ۰۵/۰ باشد اثر تصادفی انتخاب می‌شود (گجراتی، ۱۹۹۵). در این پژوهش نیز به منظور آزمون هر یک از فرضیه‌ها، حسب مورد، یکی از روش‌های تخمین شامل مدل داده ­های تلفیقی، اثرات ثابت یا اثرات تصادفی استفاده شده و مدل رگرسیون تخمین زده شده است.

 

۳-۶-۲- آزمون ریشه واحد در داده های ترکیبی

 

به علت غیرایستا^[۱۵۵] بودن بیشتر متغیرهای اقتصادی در سطح^[۱۵۶]، برآورد الگوهای اقتصادسنجی در سری‌های زمانی به کمک این متغیرها باعث بروز رگرسیون کاذب^[۱۵۷] می‌شود. ‌بنابرین‏، در این مطالعه به‌کارگیری متغیرهای اقتصادی در الگوهای اقتصادسنجی به انجام آزمون‌های پایایی منوط شد. اما بحث پایایی و هم‌جمعی متغیرها و آزمون‌های مربوط، در حالتی که از داده های ترکیبی مقطعی- سری زمانی استفاده می‌شود، با حالتی که داده ها به صورت سری‌های زمانی است، تفاوت عمده‌ای دارد. پارامترهای (گشتاورهای) مربوط به متغیرهای هر مدل اعم از مستقل و وابسته باید در طول زمان در یک مدل رگرسیونی از نوع سری زمانی ثابت باشد، که برای تعیین ایستایی (پایایی) متغیرهای مدل از آزمون ریشه واحد^[۱۵۸] استفاده می­ شود (عباسی‌نژاد، ۱۳۸۰؛ هریس^[۱۵۹]، ۱۹۹۵).

 

آزمون‌های ریشه واحد داده های ترکیبی که در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفته‌اند عبارتند از: آزمون­های لوین^[۱۶۰]، لین^[۱۶۱] و چو^[۱۶۲] (۲۰۰۲)، ایم^[۱۶۳]، پسران^[۱۶۴] و شین^[۱۶۵] (۱۹۹۷)، دیکی فولر تعمیم یافته^[۱۶۶] (۱۹۸۱) و فلیپس- پرون^[۱۶۷] (۱۹۹۸). چنانچه آزمون‌های ریشه واحد، ناایستا بودن متغیرها را نشان دهد، باید از آزمون‌های هم‌جمعی داده ­های ترکیبی پدرونی^[۱۶۸] (۱۹۹۷) و کائو^[۱۶۹] (۱۹۹۹) استفاده کرد.

 

۳-۷- خلاصه فصل

 

در این فصل، ابتدا فرضیه‌های پژوهش بیان شد. در بخش بعد، متغیرهای پژوهش (کیفیت اقلام تعهدی، تأمین مالی، سرمایه ­گذاری، تغییرات ارزش وثیقه، بازده کل دارایی­ ها، اندازه شرکت در سال قبل، جریان­های نقد ناشی از فعالیت­های عملیاتی تقسیم شده بر کل دارایی­ ها، کیوتوبین سال قبل، عمر شرکت در سال قبل و اهرم مالی در سال قبل) به صورت عملیاتی تعریف شد. در ادامه، جامعه آماری، روش جمع‌ آوری داده ها و روش­های آماری مورد نظر برای تجزیه و تحلیل اطلاعات تشریح شد.

 

فصل بعد به تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع ­آوری شده و تفسیر نتایج حاصل از آن اختصاص دارد.

 

1. 1. Collateral Value ↑

 

1. 1. Stiglitz ↑

 

1. 1. Weiss ↑

 

1. 1. Overinvestment ↑

 

1. 1. Hope ↑

 

1. 1. Thomas ↑

 

1. 1. McNichols ↑

 

1. 1. Stubben ↑

 

1. 1. Francis ↑

 

1. 1. Martin ↑

 

1. 1. Healy et al. ↑

 

1. 1. Leuz ↑

 

1. 1. Verrecchia ↑

 

1. 1. Biddle ↑

 

1. 1. Hilary ↑

 

1. 1. Verdi ↑

 

1. 1. Frank ↑

 

1. 1. Goyal ↑

 

1. 1. Modigiliani ↑

 

1. 1. Miller ↑

 

1. 1. Perfect ↑

 

1. 1. Baker ↑

 

1. 1. Vrglr ↑

 

1. 1. Mayer ↑

 

1. 1. Brealey ↑

 

1. 1. Chul ↑

 

1. 1. Pincus ↑

 

1. 1. Parrino ↑

 

1. 1. Weisbach ↑

 

1. 1. Scott ↑

 

1. 1. Bushman ↑

 

1. 1. Smith ↑

 

1. 1. Wolk et al. ↑

 

1. 1. Financial Accounting Standards Board ↑

 

1. 1. Foster ↑

 

1. 1. Individual Investor Role ↑

 

1. 1. Aggregate Market Role ↑

 

1. 1. Corporate Governance ↑

 

1. 1. Barth ↑

 

1. 1. Schipper ↑

 

1. 1. Underlying Economics ↑

 

1. 1. Ball et al. ↑

 

1. 1. Kothari ↑

 

1. 1. Conservatism ↑

 

1. 1. Pownall ↑

 

1. 1. Full Disclosure ↑

 

1. 1. Comparability ↑

 

1. 1. Hassan et al. ↑

 

1. 1. Standard and Poors (S&P) Transparency and Disclosure Index ↑

 

1. 1. Frost et al. ↑

 

1. 1. Analyst Rankings of Disclosure Quality ↑

 

1. 1. Sengupta ↑

 

1. 1. Schipper ↑

 

1. 1. Vincent ↑

 

1. 1. Hope et al. ↑

 

1. 1. International Accounting Standards Board ↑

 

1. 1. Baiman ↑

 

1. 1. Fairfield et al. ↑

 

1. 1. Admati ↑

 

1. 1. Pleiderer ↑

 

1. 1. Easley ↑

 

1. 1. O’Hara ↑

 

1. 1. Mikhail et al. ↑

 

1. 1. Dechow ↑

 

1. 1. Dichev ↑

 

1. 1. Sloan ↑

 

1. 1. Richardson ↑

 

1. 1. Healy et al. ↑

 

1. 1. Cheng et al. ↑

 

1. 1. Warner ↑

 

1. 1. Information Frictions ↑

 

1. 1. Yoshikawa ↑

 

1. 1. Hayashi ↑

 

1. 1. Abel ↑

 

1. 1. Models of Adverse Selection ↑

 

1. 1. Myers ↑

 

1. 1. Majluf ↑

 

1. 1. Models of Moral Hazard ↑

 

1. 1. Berle ↑

 

1. 1. Means ↑

 

1. 1. Meckling ↑

 

1. 1. Lambert et al. ↑

 

1. 1. Rationed ↑

 

1. 1. Verrecchia ↑

 

1. 1. Bharat et al. ↑

 

1. 1. Wittenberg-Moerman ↑

 

1. 1. Lang ↑

 

1. 1. Lundholm ↑

 

1. 1. Lee ↑

 

1. 1. Masulis ↑

 

1. 1. Hilary ↑

 

1. 1. Sing ↑

 

1. 1. Hamid ↑

 

1. 1. Liu et al. ↑

 

1. 1. Anderson et al. ↑

 

1. 1. Hope et al. ↑

 

1. 1. Dedes ↑

 

1. 1. Paligorova ↑

 

1. 1. Yang ↑

 

1. 1. Lin et al. ↑

 

1. 1. Valta ↑

 

 

روساین^[۴۲] (۱۹۹۸) سودی را با کیفیت‌تر می‌داند که پایدارتر باشد.

 

از دید ریچاردسون (۲۰۰۳) کیفیت سود درجه ثبات عملکرد عایدات در دوره‌ آینده است.

 

پنمن و ژانگ^[۴۳] (۲۰۰۲) کیفیت سود را توانایی سود در نشان دادن عایدات آینده تعریف می‌کنند.

 

اسچیپر و وینسنت (۲۰۰۳) کیفیت سود را مرتبط با سود مورد نظر هیکس می‌دانند، یعنی از دید آنان کیفیت سود حدی از صداقت است که عایدات گزارش شده در گزارش سود مورد نظر هیکس را نشان دهد.

 

بلووری و همکاران (۲۰۰۵) وی و همکارانش کیفیت سود را از جنبه‌های با اهمیت ارزیابی سلامت مالی شرکت‌ها می­دانند که مورد توجه سرمایه‌گذاران، اعتباردهندگان و سایر استفاده کنندگان صورت‌های مالی شرکت‌ها می‌باشد. کیفیت سود به توانایی سود گزارش شده در انعکاس سود واقعی شرکت، پیش‌بینی سودهای آتی و همچنین به ثبات، پایداری و عدم تغییرپذیری سود گزارش شده اشاره دارد. یکی از دلایل احتمالی تنوع در تعاریف به عمل آمده از کیفیت سود می‌تواند نگاه‌های متفاوت محققان به جنبه‌های گوناگون این مفهوم باشد. به همین دلیل، موضوع کیفیت سود موضوعی پیچیده به شمار می‌رود و تاکنون هیچ محققی نتوانسته است تعریف جامعی از این مفهوم ارائه کند و یا شاخص کاملی برای آن بیابد (بندی، ۲۰۱۲).

 

۲-۳-۲- اهمیت ارزیابی کیفیت سود

 

کیفیت سود و به صورت عام‌تر کیفیت گزارشگری مالی مورد علاقه کسانی است که گزارشات مالی را برای تصمیم گیری‌های سرمایه گذاری و انعقاد قراردادهای مختلف استفاده می‌کنند. علاوه بر این می‌توان گفت که از دیدگاه تدوین کنندگان استاندارد کیفیت گزارشات مالی به صورت غیر مستقیم نشان دهنده کیفیت استانداردهای گزارشگری مالی می‌باشد. سود گزارش شده و روابط به دست آمده از آن معمولاً در قراردادهای حقوق و پاداش و قراردادهای استقراض استفاده می‌شوند. تصمیم گیری برای قراردادی که بر اساس کیفیت سود پایین باشد باعث انتقال ناخواسته ثروت خواهد شد. برای مثال سودهای بیش از حد نشان داده شده که به عنوان معیار ارزیابی عملکرد مدیریت قرار می‌گیرد، منجر به تعلق حقوق و مزایای بیش از اندازه به مدیریت خواهد شد. به گونه ای مشابه، سودهای متورم ممکن است ورشکستگی ناگهانی شرکت را پنهان سازد که این خود باعث اعتبار دادن نادرست از سوی اعتبار دهندگان خواهد شد (ابراهیم بای، ۱۳۸۷).

 

از دیدگاه سرمایه گذاری کیفیت سود پایین مطلوب نمی‌باشد. چرا که نشانگر وجود ریسک در تخصیص منابع به آن بخش می‌باشد کیفیت سود پایین کارایی نداشته چرا که باعث کاهش رشد اقتصادی از طریق تخصیص نادرست سرمایه ها خواهد شد. از طرفی کیفیت سود پایین باعث انحراف منابع از طرح‌های با بازدهی واقعی به طرح‌های با بازدهی غیر واقعی شده که کاهش رشد اقتصادی را در پی خواهد داشت (بیور^[۴۴]، ۲۰۰۲)

 

بالاخره اینکه زمانی که تدوین کنندگان استانداردهای حسابداری در جستجوی باز خورد استانداردها ‌در مورد اینکه آیا استانداردهای تدوین شده کارا بوده‌اند یا خیر، می‌باشند به خروجی‌های سیستم حسابداری از جمله سود گزارش شده توجه خواهند کرد. معیار ارزیابی کارایی مطابق چارچوب مفهومی هیئت استانداردهای حسابداری مالی سودمندی تصمیم می‌باشد علاوه بر آن می‌توان میزان بیان صادقانه سود حسابداری گزارش شده از سود تعریفی هیکس را به عنوان معیار ارزیابی در نظر گرفت (کوچ و سان، ۲۰۰۴).

 

۲-۳-۱- عناصر کیفیت سود

 

سیگال^[۴۵] (۱۹۷۹) معتقد است ارقام سود باید صداقت، قابلیت اطمینان و قابلیت پیش‌بینی داشته باشند صداقت یعنی باید به دور از هر گونه پیش‌داوری و دست‌کاری برنامه ریزی شده برای مطلوب نشان دادن وضعیت بنگاه اقتصادی باشند و قابلیت اطمینان نیز یعنی اینکه ارقام سودهای گزارش شده باید ارزیابی درستی از قدرت سودآوری شرکت ارائه دهند و نیز بتوان از طریق آن‌ ها روند سودآوری آینده را پیش‌بینی نمود. کیفیت سود را می‌توان به سه دسته پایداری سود، سطوح ارقام تعهدی و سود منعکس کننده‌ معاملات اقتصادی مربوط، تقسیم کرد. پایداری سود به معنی تکرارپذیری (استمرار) سود جاری است. هر چه پایداری سود بیشتر باشد، یعنی شرکت توان بیشتری برای حفظ سودهای جاری دارد و فرض می‌شود کیفیت سود شرکت نیز بالاتر است. سطوح ارقام تعهدی نیز باکیفیت سود رابطه‌ معکوس دارد، زیرا هر چه میزان ارقام تعهدی سود بیشتر باشد، کیفیت سود شرکت کاهش می‌یابد. همچنین، هر چه سود حسابداری که گزارش می‌شود منعکس کننده‌ معاملات واقعی اقتصادی موجود باشد به همان اندازه کیفیت سود نیز افزایش می‌یابد (مک نیکالس^[۴۶]، ۱۹۸۹).

 

 

 

۲-۴- کیفیت اقلام تعهدی

 

سود حسابداری از دو قسمت عمده تشکیل یافته است: قسمتی از آن نقدی است. یعنی وجه نقد به دست آمده طی یک دوره در داخل این سود قرار دارد و قسمتی دیگر از آن را اقلام تعهدی تشکیل می‌دهد. بخش تعهدی سود به مراتب از بخش نقدی آن اهمیت بیشتری در ارزیابی عملکرد شرکت دارد. وجه نقد به دست آمده طی یک دوره مالی اطلاعات مربوطی به شمار نمی آید. چون وجه نقد شناسایی شده مشکلات «زمانبندی» و «تطابق» را دارد که می‌تواند به اندازه گیری غیر صحیح عملکرد شرکت منجر شود (بروچت و همکاران^[۴۷]، ۲۰۰۷). اقلام تعهدی برای تشخیص کیفیت سود شاخص مهمی است و در ارزشیابی سهام کاربرد دارد (اوگنوا،۲۰۱۲). در واقع می توان برای سرمایه گذاران کیفیت اقلام تعهدی را درجه نزدیکی سود شرکت با میزان جریان های نقدی ایجاد شده تعریف کرد. ‌بنابرین‏ کیفیت اقلام تعهدی ضعیف این درجه نزدیکی را کاهش می‌دهد و باعث می شود که ریسک سرمایه گذار در ارتباط با تصمیم گیری ‌در مورد شرکت خاص افزایش یابد (فرانسیس و همکاران، ۲۰۰۴).

 

همان طور که مدیران سود را افزایش می‌دهند، اقلام تعهدی نیز افزایش می‌یابد. اقلام تعهدی تفاوت بین سود حسابداری و جریان وجوه نقد را نشان می‌دهد. ‌بنابرین‏ با افزایش اقلام تعهدی، سود بر جریان نقدی فزونی می‌یابد. افزایش اقلام تعهدی مثبت در حجم زیاد بیانگر این است که سودی که توسط شرکت ایجاد شده بزرگ‌تر از جریان نقدی است. بخشی از این تفاوت ناشی از اعمال نظر مدیریت در به‌کارگیری رویه ­های حسابداری است که چه موقع و چه مقدار درآمد و هزینه شناسایی شود (اسلوان، ۱۹۹۶). به عنوان مثال وقتی مدیران مطالبات سوخت شده را کمتر از حد معمول برآورد می‌کنند، حساب‌های دریافتنی افزایش یافته و حجم اقلام تعهدی افزایش می‌یابد.